Tijdlijn

Kerncijfers

Oorsprong en geschiedenis

De familie van Guise, gelegen in de regio Aisne van Hauts-de-France, is een uniek sociaal en architectonisch project geboren in de 19e eeuw. Ontworpen door de industrieel Jean-Baptiste André Godin, dit "Sociale Paleis" is ontworpen om werknemers in haar gietijzeren kachel fabrieken te voorzien van fatsoenlijke huisvesting, gemeenschapsdiensten (scholen, economen, zwembad) en een coöperatieve organisatie. Geïnspireerd door de vierpartijentheorieën paste Godin zijn ideeën van "rijke equivalenten" toe, waarbij hygienisme, sociale mix en herverdeling van winsten werden gecombineerd door een arbeidersvereniging.

Opgericht in 1880, veranderde de Vereniging van de Familie het bedrijf in een coöperatie waar de arbeiders werden eigenaren via aandelen verdeeld jaarlijks. De voordelen financierden scholen, hulpfondsen en pensioenen, terwijl de architectuur van gebouwen (bemoediging, glazen ramen, lichte appartementen) uitwisselingen en zelfdiscipline bevorderde. Godin verwierp individuele huizen, die als retrograde werden beschouwd, om een emancipatoire collectieve habitat te bevorderen, ondanks de kritiek van marxisten (paternalisme) of conservatieven (muizen).

Gerangschikt een historisch monument in 1991, de site werd gerehabiliteerd vanaf 2000 via het Utopia-project, gefinancierd door de EU en de gemeenschappen. Vandaag de dag volgt het museum dit sociaal avontuur, terwijl de economen, de wasserij van het zwembad en het theater achtergelaten werden na 1968. De aangename tuin, gemaakt in 1858 met tuin, boomgaard en Godin mausoleum, maakt dit erfgoed, symbool van een utopisch socialisme gerealiseerd.

De fabriek van Godin, die tot de jaren zestig bloeide dankzij haar gietijzeren kachels (210.000 in 1913-1914), daalde na de transformatie tot naamloze vennootschap in 1968. De woningen, verkocht in appartementen, verloren hun sociale roeping, maar de site blijft een belangrijke getuigenis van de coöperatieve ervaringen van de 19e eeuw. Culturele werken (films, strips) en recente publicaties bestendigen zijn geheugen, zoals de erfenis van Utopia (2016) of The Work of the Utopia (2009).

De Familister bestaat uit vijf paviljoens (waaronder het sociaal paleis en de 1 km lange gangen), een wasruimte met warm water en een theater van 1000 plaatsen. De 495 appartementen, uitgerust met stromend water en ventilatie, verwelkomden tot 1.748 personen in 1889. Godin paste zijn hygiënistische principes toe: helderheid, luchtcirculatie en gemeenschappelijke ruimtes om de burgerlijke "huiselijkheid" te vervangen door gedeelde diensten.

Gekritiekd door Engels ("huis van uitbuiting" in 1886) of christelijke bazen (bedreiging op familiemoraal), verdeelde de Familister ook de arbeiders: sommigen zagen het als een geërfde aristocratie, anderen als een emancipatie. Na 1968 betekende de verdwijning van de vereniging het einde van de utopie, maar de site, die nu gedeeltelijk gerenoveerd is, herbergt een museum dat geclassificeerd is als Musée de France en een toekomstig Centre international des fabriques d'utopie (opening gepland in 2027).

Externe links