Tijdlijn

Kerncijfers

Oorsprong en geschiedenis

De begraafplaats van de Portugese Joden van Bordeaux, gelegen in de loop van de rivier de Marne, werd in 1724 verworven door David Gradis, president van de Portugese Joodse gemeenschap, voor 6.300 pond. Dit land, een voormalig middeleeuws pand van Sainte-Croix, werd vier jaar later aan de gemeenschap nagelaten. De eerste begrafenissen dateren uit 1724-1725, zoals die van Machaelle Lamegue of Ishac Peres, maar de begraafplaats, verzadigd sinds de jaren 1760, werd gedeeltelijk onteigend door het Ministerie van Oorlog. De botten werden vervolgens overgebracht naar de begraafplaats van de loop van de Yser, nog steeds actief vandaag.

Deze begraafplaats illustreert de geschiedenis van de Portugese en Spaanse Joden die de Iberische Inquisitie uit 1492 ontvluchtten. Bordeaux, de belangrijkste haven van de moderne tijd, bood hen een uitzonderlijke status onder de koningen van Frankrijk: vrijheid van eredienst en commerciële rechten in ruil voor belastingen. Deze gemeenschappen, vaak uit de maritieme of driehoekige handel, werden onderdeel van de Bordeaux-samenleving, zoals blijkt uit de grafschriften in het Hebreeuws, Portugees of Spaans, en de Joodse symbolen (de ster van David, de zeventaks kandelaar) gegraveerd op de grafstenen.

Het bestuur van de begraafplaats was onderworpen aan strenge regels: tot 1787 vereist elke begrafenis toestemming van het stadhuis jurats en een belasting van 6 pond, volgens de "Roy's verklaring" van 1736. Gesloten in 1911 na het hosten van bijna 800 graven, werd de site gerenoveerd vanaf 2001 door de Israel Heritage Association of Aquitaine. Vandaag de dag, hoewel niet gebruikt, blijft het eigendom van de Joodse Consistory en behoudt zijn karakteristieke rechthoekige platen, genaamd matzevah.

De begraafplaats van de loop van de Marne is slechts een van de drie Bordeaux Israëlische begraafplaatsen, samen met die van de loop van de Yser (nog steeds in gebruik) en van de rue Sauteyron (gesloten in 1805). Deze plaatsen weerspiegelen de diversiteit van lokale Joodse gemeenschappen: Portugees, Avignonnais (van Comtat Venaissin) en later Ashkenazes. Hun aanwezigheid in Bordeaux maakt deel uit van een bredere geschiedenis, gekenmerkt door figuren als Aristides de Sousa Mendes, Portugese consul die in 1940 10.000 Joden redde, of invloedrijke families zoals de Gradis, belangrijke spelers in de handel en het religieuze leven.

De sobere architectuur van graven, uitgelijnd in rijen, en meertalige inscripties herinneren aan de culturele mix van deze populaties. In de 18e eeuw had Bordeaux ongeveer 327 Portugese Joodse families, vaak bekeerd tot het christendom onder de druk van de Inquisitie, maar begraven volgens hun riten op gewijde begraafplaatsen. Deze ruimten, hoewel discreet, waren symbolen van identiteitsresistentie en coëxistentie, zoals blijkt uit de grote synagoge van Bordeaux, met oosterse motieven geërfd uit deze geschiedenis.

Externe links