Tijdlijn

Geklasseerd erfgoed

Kerncijfers

Oorsprong en geschiedenis

Arc-et-Senans' koninklijke zoutoplossing, gebouwd tussen 1775 en 1779 tijdens het bewind van Lodewijk XV, is een voormalige zoutfabriek ontworpen door architect Claude-Nicolas Ledoux. Gelegen nabij het bos van Chaux, was het de bedoeling om de pekel gewonnen uit de zoutoplossingen van Salins-les-Bains, vervoerd door een 21 km saum pijpleiding te transformeren. Dit ambitieuze project was gericht op de modernisering van de zoutproductie, die toen essentieel was voor het behoud van voedsel en onderworpen was aan de gabelle, een koninklijke belasting.

De keuze van de locatie werd gemotiveerd door de nabijheid van het bos van Chaux (houtbron voor verwarming), de vlakte van La Loue, en een hoogte die het gravitatietransport van de pekel mogelijk maakt. Ledoux stelde zich eerst een monumentaal project voor in de vorm van een vierkant, afgewezen voor zijn kosten en buitensporige symboliek. Het uiteindelijke plan, in een halve cirkel van 370 meter in diameter, omvatte workshops, arbeiderswoning, en een centraal managementhuis, die een utopische visie van een autarchische industriële stad weerspiegelt.

De bouw begon in 1775, met een eerste steen gelegd op 15 april, en de operatie begon in 1779. Saumoduct, een belangrijke technische innovatie, bestond uit rompen van van ingewanden ontdaan spar ("turneaux"), geleidelijk vervangen door gietijzer in de 19e eeuw. Ondanks lekken geschat op 30%, werd 135.000 liter pekel dagelijks geleverd. Het kwaliteitsgebouw, 496 meter lang, concentreerde de pekel door verdamping vóór verwerking in de "donken," waar het gedurende 48 uur in kachels werd verwarmd.

Saline, hoewel ontworpen om jaarlijks 60.000 kwintalen zout te produceren, bereikte nooit deze opbrengst, met een maximum van 4.000 ton per jaar. Na de liberalisering van de zoutmarkt in 1840, werd het in 1843 geveild. De daling nam toe door de concurrentie op zeezoutgebied en de verontreiniging van de bron, waardoor de sluiting in 1895 plaatsvond. Geclassificeerd als een historisch monument in 1926 en gerestaureerd vanaf 1930 werd het vermeld als een UNESCO World Heritage Site in 1982.

De architectuur van Ledoux, gekenmerkt door dorische kolommen, frontons en rigoureuze symmetrie, gemengde industriële functionaliteit en symboliek. Het directeurshuis, met zijn geïntegreerde kapel, domineerde het geheel, terwijl de arbeidershuizen (berniers) en werkplaatsen (maréchalerie, Coopererie) een harmonieuze halve cirkel vormden. Ledoux' eerste project, een ideale stad in een complete cirkel, inspireerde later landschapsontwikkelingen om deze utopie symbolisch te voltooien.

Tegenwoordig herbergt zout een museum gewijd aan Ledoux, tijdelijke tentoonstellingen en een cultureel centrum. Het organiseert ook evenementen zoals het Festival des Jardins et des master-classes musicales. De gedeeltelijk bewaard gebleven Saumoduct en gerestaureerde gebouwen tonen hun pioniersrol in de industrie en architectuur van de Verlichting.

Externe links